KUM 2009 A RAUH HNUTIANG ZONG MIFIM AN SI PENG KO

( AFTER 2009 YEARS, THEY ARE STILL WISE MEN )
Christmas Thawngttha

Bible: Matthew 2:1-2, 10,11
Jesuh cu, Judea ram Bethelhem khua ah , Herod siangpahrang bawi a silio ah khan a chuak. A chuah tlawmpal ahcun arfi zohthiam mi hna kha nichuahlei in Jerusalem khuaah khan an ra i, "Judah siangpahrang asi lai dingmi ngakchia a chuak mi cu khuazei ahdah a um? A arfi nichuahlei in a chuah kha kan hmuh i A mah biakawkah cun atu hi kan ra," tiah an ti; 2:10-11: Arfi an hmuhtthan caahcun an i lawmtuk hringhran. Inn chungah khan an vung lut i ngakchia kha a nu Mari sinah cun an vung hmuh. An khuk an i bil i an biak. Cun an zal chung khan laksawng an i chuah i an pek, cu an laksawng cu sui le frankinsens zihmui le mura zihmui an si.

Bihmaikal
Khua ka heiruah tawnmi cu, Pa hi zeilei poh ahhin daithlang deuh kan sinak kong hi chim theu a si nain Jesuh chuah caan tu ahcun Pa nih an theih i an kawl. Mifim hna hi Nu rak si hnasehlaw thil sining hi aa dang hnga i thilttha deuhzong a chuak menhnga ka ti.
Pakhatnak ah; Arfi zohthiam hna hi, NU rak sihnsehlaw, tlunkalnaklam tehna an hal pah hnga i, Jesuh a chuah hnu thla tamnawn a rauh hnuah Bethelhem hi an va phan hnga i Herod nih Jesuh chuahnak kong hi a theihnga lo i, Merry le Josef zong lungrethei lo le, ngakchia chuakkaa pawl zong thah an si hnga lo i an luat hnga. Pahnihnak ah; NU rak sihnasehlaw, Jesuh chuahnak hmunhi an thianh hnga i, caw rawlei nak kuangchung ah siloin, hmunthiang teah an zau ter hnga i, thiang tein an biak hnga. Pathumnak ah; NU rak sihnasehlaw, Laksawng ahhin Sui le Zihmui siloin, Jesuh tenih an herh taktak mi, umkheng le tirawl an pek hnga i, Jesuh techung rawl ei ding an ngei hnga.

MIFIM HNA KONG ZOH TA A HERH
A. Mifim hnakong hi zeiset dah kan hngalh? Bible zohtikah tam kan hngal lo. Khuazei in dah an rat? Nichuah lei in. Khuazei nichuah in? Zeican a hlaatnak ni chuah? Indiana ma, DC ma, Africa ma, Kawlram in dah tbk..? Nichuahlei lam hlatpiin an ra ti cu kan theih nain, khuazei set indah an rat ticu kan thei lo.

B. Pa zeizatdah an si i, mizeidah an si? Kan hngal tthiamtthiam lo. Kum zabu pahnih ( second century ) lio ah, Church Father, Tertullian nih cun, " Hi hna hi, siangpahrang an si. Zeicatiah Bible hlun (OT) nihpei, siangpahrang nih an rak biak lai, tiah a chim kha, cun an laksawng pekmi sui, zihmui hna zohtikah siangpahrang pathum bak an silai" a ti. Nihin zumtu hna nih kan theih i kan hei ruah ko nak ahcun siangparang pathum silole Mifim pathun tiah awlzaang tein kan zumh ko nain, Bible nih "Mizei dah ansi i, pa zeizatdah ansi,"ansi ti hi a chim bak lo. 6th Century lio ahcun, tuanbia tialthiam panih,an min hi Melchior, Baltazar le Gaspar ansitiah a ttial bal an ti nain, ahohmanhnih an mintak hi theih an si lo.

C. Cun anmah hi Mifim an si bak ko tizong hi kan hngal tthiamtthiam lo. Bible thiampawl nih, Original Bible ah hihna hi, hlanlio Iranian holh Magoi in a rami Magi tiah a ti hna. Hi biafang hi, Arfi zohthiamnak nih a uktuk hna i, hoi he i lolongai le phundang ngai in thilpuan aa hrukmi hna khi an rak auh hnanak bia a si. Latin holh cun Magi cu a si i, kan theihtawn mi Magician he aa khat. Video zongah kan hmuh theutawn micu Magician pawl cu phungdang in thilpuan an i aihtawn khi a si.(Eg. Yateh pawlzong.) Cucaah, Jesuh chuah lio i a mahbiak ah a rami hna hi; "A ho tedah an si, khuazei in an rat, Pa zeizat dah an si?" tihi a hohmanh nih kan thei lo. Zeiruangahdah kan theih lo? Zeiruangahdah Mathai nih hihna kong hi fiang deuh le tlingdeuh in a kan chimh lo? ( Hawi laimi kan theihmi nak tam le a herhmi nak tam in chim kan hman ah. ( Eg. Sakap pa thi hlahsehlaw) Mathai nih hihna kong hi chap cu chim lo thlamtling hmanh in a kan chim lo. Zeiruang ah ticu ka thei ve lo nain kan theihkhawh mi cu; "Hi tuanbia chung biaah, tuanbia muru, tuanbia nih a chimduhmi a um cang ruangah, mifim hna kong hi, tuanbia ah tam telh tiloin tuanbia lengah a chiahnak a si. Cu tuanbia muru lengah, Mathai nih a chimduhmi a um ti lo.
Cu tuanbia muru, Mathai chimduh mi cu, " AMAH BIAK AH KAN RA ( WE HAVE COME TO WORSHIP HIM) Mtt. 2:2," tihi a si. Hihna hi thilhruk puantawn ah hawi lo lo ngai mi tete siko hnahmanhsehlaw, Mathai nih an bia a tialmi, " A mah biak ah kan ra," timi nih hin " Mifim bak an si nak" hi a langhter.

I. MIFIM NIH CUN A TUTIANG JESUH AN KAWL ( WISE MEN STILL SEEK HIM)
Hihna hi zohtikah, Daniel chan hnuah, Israel ah kir tiloin, Babylon ah a taangta mi sidawh ansi tiah Bible thiam nih an ti. Babylon i a tangmi Jews pawl cu an nunphung le an Biaknak kha an thlaupiak dih hna i zumlo tu ah an cang. Hi mifim kan timi hna hi an zumhnak ah tthawng cu an si ti lai lo nain, Khamtu rattthan nak kong cu zumrih in a kawlmi an si, tihi a lang. Aruangcu, Nambar 24:17 " Jacob chungin Arfi pakhat a chuak lai i, Israel chung in Boi fung pakhat a chuak lai," timi biakha dingteo in an lak i an zumh kha kan hmuh. Cucaah kum zaa in vanah Jesuh khamhtu chuah lainak hmelchunhnak (sign) cu an hngah i an kawl. Arfi an hmuh tikah lawmhnak in an khat i an hrinmi Judah siangpahrang Jesuh kawl ah cun an ra. Jesuh kawl i an kal tikah zeican hlatsetdah an kal ti hi kan thei bak lo. Meng 500, 1000 tal cu a si men lai. Kalauk cung i hican khual tlawn hi ruah tikah a fawi lo. Motor hmanh in kan i harh. An kalauk hi a thlu ( Hump) pa khat a ngeimi maw, pa hnih a ngei mi dik an vaa cit hnga. Pahnih a ngeimi an i cit ahcun a poi tuk rih lo. Kawl nih masoebu an titluk a si hnga) Thlu pakhat le pakhat kar ah an to hnga i, pakhat kha an i tlinh hnga i, a mah kal in an kal ter ko hnga. Thlu pakhat lawng a ngeimi hawi hna asi sual ahcun a fawi ti lo. An khin nih khat le khat ah a lerh hna lai i an i hngilh kho lai. I tlaih peng a hau lai. ( Ka pa u pa rang bawngbi zal purh pah in ka rak i cit i thih ma na duh a rak ka ti bal.) Cun hi lam hi a hlaat i a harmi thetse rawn lam a si fawn. Cucaah Midang he zong aa lo lo mi Magi, mifim kan timi hna hi, an khualtlawnnak zoh tikah, Pathian an kawlnak ahhin, " An credit a ttha bak." Upat lo awk an ttha lo. Jesuh sinah rakrat i a mah biak an duh taktak nak kha a lang. An nih cu "Jesuh a kawl taktak mi" ( Serious Seekers) an si. Hi mifim hna hi, Jerusalem i a ummi, ka ding ka fel tiah aa ruatmi, Biaknak cawnpiak tu tlangbawi le Phungbia cawnpiak tu pawl lungput le nunzia he tahchun tikah; Tlawngbawi le phungbia chimtu hna nih cun, hi Jesuh chuahnak kong hi zeite hmanhah an rel lo. Arfi kong zongah an zei a poi lo. Meng ruk lawng a hlatnak Bethelhem khuaah zeidah a cang ti va zoh hmanh kha an zuam lo. Arfi nih zeidah a chimduh ti hi an hngalh ve ko. An theihmi thawng hi ahmanmaw hman lo ti va zoh ta va hlathlai ta hmanh kha an zuam lo.
Hizawn ah Mathai thawngttha tuanbia tawi langter ta ka duh. Mathai nih hi thawngttha hi, " Israel ram leng i a ummi Jews pawl hna cawnpiaknak ah a ttial mi a rak si. Asuduhthah cu, " Jesuh hi, OT nih a chimmi Khamhtu kha asi ko" tikha hngalhter a duh hna. Cucaah reference tampi a lak. Cuticun nanmah zong hi, " Biaknak aduhngai ttung i, Jesuh zei i a rel lo mi, tlangbawi le phungbia cawnpiak tu hna bantuk hi si hlah u, Magi hna bantukin Jesus a kawlmi nan siding a si," ti kha cawnpiak a duh hna.Mifim nih cun nihin tiang Jesuh an kawl rih ko. Khuazeidah kan hmuh lai tiah an i zuam. Hi bia nih hin Jews siangpahrang, Khamhtu Jesus hi hrin a sitaktak ko ti hi a kan theihter a hau. Mifim nih cun Jesus an kawl. Nang le kei tah kan kawl maw? Magi hna nih hin, " Pathian fa Jesus kan caah vawlei ah a ra ti theihnak dingcaah catang sang kai le, theology thuk pi hngalh a herh lonak kong an kan cawn piak. Philh lo ding tu cu, Johan 1:10-11, "Cu can ahcun Bia cu vawlei ah hin a rak um ko. Amah thawngin Pathian nih vawlei hi arak ser, sihmanhsehlaw vawlei nih khan amah cu a rak hnga lo. Amah cu a mah ram ciacia ah khan a ra nain, amah mi ciacia nih khan an rak cohlang duh lo. A sinain tlawmpal nih cun an rak cohlan i an rak zumh i cu hna cu Pathian fa i cannak nawl kha a pek hna," tihi a si. Hibia nih, Jesus cu a mah caah a timhmi hmunhma, a mah nih a sermi vawlei, amah nih a dawt i a thimmi hna minung hna sinah a ra nain, amah ta ciacia nihcun cohlang lo in an hlawt. Siseh amah a comi poh cu Pathian fa sinak nawl kha a pek hna ati. Nihin minung kan nunnak ah hin, thil pakhatkhat duhnak, nun i lungsi lonak hna hi kan nunah an um. Hinih a langtermi cu kan nunnak hi thil pakhatkhat in khahter (phih) a hau. Kan nun hi a lawnnak a um tikha a si. Cu kan nun a lawngmi cu khahternak ding caah lam tampi a um. Sualnak, pumsaduhnak, nuamnak, rumnak, fimthiamnak tbk.. in kan nun lung diriamnak kha kan kawl cio i, kan nunnak alawngmi kha, cu thil hna cun khahter kan i zuam cio. Siseh zungzal an hmun lo. Kan nun khah ternak, kan nun chung i khumhding, rawn dingah, zungzal a hmunmi thil pakhat lawng aum. Cucu zeidah asi tiahcun, "Amah Pathian hrimhrim nih cu thil cu kan nunnak ah khumh i cu thil cun kan nunnak hi khahter a duhcah, nun lawnnak tiah kan timi ( thil duh nak, nun i lungsilonak tbk ) hi kan chungah a chiah mi a si ti va hngalh" kha a si. Pathian nih a lawngmi kan nunnak ah khumhding, sanhding ah Jesus a run thlah. Minung sining in vawlei ah a ra i, tlamtling nun a ngei i, kan sualruangah a thi i, thihnak in a tho tthan. Cu Jesus nih cun " Ngaihthiamnak, hlawh tlinnak le lunglawmhnak taktak" kha i lak u tiah a kan pek. ( Take one get all a kan ti.) Nang le kei kan rian, kan tuah dingmi cu; Kan nih cu a mah Jesus ralchanh in a sualmi kan si ti cohlan i, kan sual ruangah Bawipa ka ngaithiam ti i, a mah Jesus kha kan nunnak uktu Bawi ah ser i, kan nun kha Jesus in khahter kha," a si. Cutikah kan nunnak cu a hlantawn bantuk a si ti lai lo i, kan nih cun " MIFIM SINAK LAM CUNG, MIFIM HNA NIH ZULHMI LAM CUNG" ah kan um cang lai. Mfim hna cu nihin ni tiang Jesus an kawl peng ko.
II. MIFIM HNA CU JESUS CAAH RIAN AN TTUAN. ( Wise men still serve Him)
Magi hna hi Jesus biak ah an ra i, a umnak taktak hngalh duhah Jerusalem ah an tangpah. Cuka ahcun Herod an ton. An biahalnak nih, Heroh thinhun ter loawk a ttha lo. "Judah siangpahran an hrinmi cu khuazeiahdaha um? A Arfi kha nichuah leiah kan hmuh i a mah biak ah kan ra " an ti. Hrinmi Siangpahrang an ti, a ngai teah Siangpahrang hrin a si bal lo. Cucah amah siangpahrang sidingah Mi a thah i, leirawi nun a ngeih i, ral a serh hrim kha a hau. Herod nih " Vawlei ah a ho siangpahrang dah hrin a si? Zeiruangah Arfi a ngeih? Zeiruangah cu nauchuakkaa tecu hi hna nih hin biak an duh? ti hna hi a ruah hrim an hau. Siseh dai tein aa um ter i, Magi hna sin in thil sining tak hlat i hrawhhralnak rian ttuan aa tim. Cutikah " Khuazei a um kha ka chim ve te u law, kei zong ka biak ve lai," a ti hna. Magi nih thlarau thawnnak in, " A kan hlen" ti kha an theih. Siseh hi zawn ah hin, Magi hna hi i thim ding an ngei.
A hodah a rian an ttuan biak? Bawmtu ngei lo mi naute Jesus, Jews siangpahrang maw, mi puitling cangmi mi zer, mi thah a ngamh mi pa Herod dah? Heroh a rian an ttuanpiak ahcun; Heroh nih laksawng tampi a pek hna lai a fiang. Culaksawng duhah Herod lei zong ah dir ve i Herod fialmi rian kha an ttuan kho ve ko. Jesus cu ngakchia te lawng a sirih caah a hnu ah Jesus rian ttuantthan te khawh zong an si. Silole, " A tu ah Herod va bawmh i, a hnu ah Jesus ca rianttuan te zong a ngah fawn. Chimduhmi cu, Herod lei he Jesus le he komh in an mah thatnak caah an pa hnih rianttuan kho ding ah thimnak nawl an ngei. ( Kan nih si usihlaw, a pahnih in kan ti men lai..) Jesus chanreu he Herod changreu he ei kho ding an si. Siseh cuticun an tuah lo. Curian cu an ttuan lo. An hrial.
A ngakchia rihmi te Jesus biakah an kal. Cun Pathin nih an mang in tuahdingmi a chimh hna i, an lung a fian tik zongah, Mithah a ngamhmi Herod nawlbia ngeihlo ttih a nunzia hmanhkha ruat ti loin, " Naute Jesus luatnak caah thihngamh in rian an ttuan. Jesus a rian an ttuan piak."
Citicun Mifim hna nih cun nihin ni tiang zong Jesus rian cu an ttuan rih ko. Kan nih tah Jesus a rian kan ttuan maw? Zeirian dah a kan fial? Akan fialmi rian hi fiang te le tling te cun kan chim kho lai lo nain; kan chim khawh mi cu " Pathian rian ttuan tikah kan minung hawi a si mi, midang ca i rian va ttuan hi aa tel" t i hi asi. Nihin ah midang ca rianttuan dingah caanttha tam pi, lam tam pi a um. Nikum ah midang caah zeizat dah rian kan ttuan ? tukum ah khanak tam kha kan ttuanding a si. Mica nung lo in kan mah ca lawng dah kan nun?
Ngeihchiah chawva in mibawm kho kan si lo men lai. Jesus thei lomi nih a mah an theih khawhnak hnga, Biakinn ah rat pi dingah Pathian nih rian a kan fial. Curian cu a ttuan kho lo mi kan um lai maw? Pathian thei lo pa lam na hruai i pumh na sawm i, Jesus a thei i a cohlang mipa ah na ser a si ahcun; Cu laksawng nakin a ngan deuhmi X'mas laksawng ne pek khawh ding mi a um ti lo. Pathian fa sinak laksawng na pek.
Midang ca nun kan ti mi hi, X'mas thla ca lawng ah a si lo. Pathian rianttuannak ding caah , Khrihfabu in siseh caan pek ding le, kan minung hawi cung ah dawtnak kan ngei khawh nakhnga caah, kan mah le kan mah hi, " Kan i sawm peng " a hau. Cuti kan mah le kan mah Pathian rian caah kan i sawm mi cu Pathian rian kanttuan a si ko. Pathian nih a mah rian a ttuanmi cu thluachuah a pek hna. Mifim hna nih Pathian ( Jesus ) rian kha thihngamh in an ttuan. ( Kan tlolh sual maw?)
III. MIFIM NIH A TUTIANG JESUS AN BIAK ( Wise men still worship Him)
Magi, mifim hna hi an lungchungah thil pakhat lawng chia in, hi khuallam pakhat hi an i thawh. An i tinhmi cu, " An hrinmi Judah siangpahrang Jesus va biak ding" bakkha si. ( Herhpang zalhpah aa tel lo. Yagon LBC kan i pumh lio hnaahcun, thilkuat lak duh le thil kuat duhah kan i pum caan hi arak tam ngai tawn.) Pathian fapa biakawk ah zumhnak taktak le ruahchannak taktak ngei in cu thil cu an tuah. An bia hi zohtthan tikah, " Judah siangpahrang an hrinmi cu khuazeiahdah a um? Nichuah lei ah a Arfi kan hmuh i a mah biakawk ah kan ra," an ti. Vocation la in thetse rawn ah khual nuam tlawngpah in, Jerusalem ah herhpang zalh pah in, " Hi hrawng ah thil khuaruahhar a cang an ti thawng kan theih, zeidah a cang? A ceumi arfi zong kan hmuh pah i thil pakhatkhat a si menlai tiah kan ruah, nan nih tah zeitin nan ruah? kalpah hnur in an timi a si lo. An nih cu " A fiang bak, a si bak tiin an zumh i an nung." "Khuika ah a um, a mah biakawk ah kan ra" an ti, an fiang tuk, an ngamh tuk, an zumh tuk.
An tak lawng in an ra lo. Siangpahrang he aa tlak dingmi, laksawng an i ken. An laksawng hna cu; Lianngan nak ca i pek tawn mi, SUI, a nunnak ah fakpi in rian a ttuanmi pektawn mi, Frankenscence zihmui, le dawtmi hna ruakthlahnak ca i an hman tawn mi Myrrh zihmui an i ken. An i kenmi laksawng kong hi an lung a rak fiang hnga maw? ti kan thei lo. Sinain kan hngalhmi cu, " Inn pawng an i chawhnak ah ngakchia chuak kaa va hmuh sual i, laksawng pe u si ti in, mall va kawl chom in an cawk chommi laksawng cu a si bak lo" ti hi a si. Aman a fakmi laksawng an i ken bak. A ruang cu "Siangpahrang an va biak lai kha an hngalh caah" a si. Mfim nih cun nihin nitiang Jesus an biak rih ko. Nang le kei tah kan fim ve maw? Jesus biaknak ah na caan na hmang ve maw? Biakinn i i pumh men hi kan chimduhmi a si lo. Jesus biak taktak lo in Biakinn ahcun kan i pum kho ko. Pathian biak kan timi cu, " Kan bia le kan hla, kan nunnak in amah kan thangtthat" hi a si. Pathian kan biak ahcun, " A bia nih a kan cawnpiak mi theih le ngeih i, cu kan theihmi cu, kan nun i thlen nak in, lehrulh le chamtthan, (Response) kha a si.
Pathian biaknak ah kan laksawng va pek hi aa tel. Pathian kan biak kan tinak ah zeitidah nang le kei kan biak? Thangtthatnak, sualphuannak, sualngaihchihnak, le a biacawn le rel nak le a mah lei tthannak ding caah na caan, kan caan kan pe maw? Kan caan kan hmang taktak maw? Pathian rian ah siangngai le tamngai in na pe maw? Tukum ah Pathian caah tiin na Khrihfabu ah zeidah na pek lai? Naa timmaw?

Mifim hnanih, Zumhnak in Jesus cu laksawng an pek. Kan nih zongnih thihnak in a thotthan mi Jesus cu zumhnak in laksawng kan pek ve. Anglican Bishop, J.C Ryle nih a chimbalmi bia lianngan pakhat cu, " Bible kan chungah, Jesus pawngah vailam an tah i a sualnak aa ngaichihmi pa zumhnak nakin a ngan deuhmi zumhnak kan hmuh lo. Misual hna nih thi ding ah an thlai i, a thih cuahmah ahmuh ko mi, vaitlam ah thlai ve komipa, Jesus sin ah thla a cam i, Jesus cu "BAWIPA" tiah a auh," a ti. Mifim hna nih, " Mi sifak nu Merry paw chung in a chuakmi ngakchia te kha an hmuh i an biak, a mah cu Jesus a si tiah toidor nak he an biak." Magi pawl hi an fim taktak ko. Nihin zongah a FIM mi hnanih cun, Jesus cu AN KAWL, A RIAN AN TTUAN I, AN BIAK rih ko.

Biatlang kawm
Tukum X'mas thlaah kan ca i ka thlacam mi le ka saduhthah cu, " Kan khrihfa bu hi, a fimmi tampi umnak bu, amah a kawl mi bu, a mah rian a ttuan mi bu, a mah a biami bu" siding hi a si. Lawmhnak in a khat mi zumtuttha, khrihfa chungkhar le khrihfa bu sinak leiah tthangchin lengmang ding in Pathian nih a kan duh piak i lam a kan hruai bantuk in; Pumpak cio kan nunnak ah siseh, chungkhar kan nunnak ah siseh, Khrihfabu kan nunnak ah siseh,"
A lawng mi, diriam in a um kho lomi kan nunnak chungahhin, mifim hna nun," A mah a kawlmi, a mah rian a ttuan mi le, a mah a bia taktakmi nun , ngeih i zuam cio u silaw, kannunnak diriam in aum i aa lawm i a hna a ngammi nun kan ngeihkhawh nak ding caah, Jesus, daihnak siangparhang, remnak bawi hi a lawngmi kan nunnak chungah hmunhma pe in nunter i zuam u si. Cucu MIFIM hna nun cu a si i cu nun a ngeimi poh cu " Kum 2009 a rauh hnu tiang zongah mi fim an si zungzal rih ko."